پیوند قوی میان ساعت زیستی و بیان ژن‌ها

پژوهشگران نشان داده‌اند که فرایند بیان ژن در موجودات زنده به زمان وابسته بوده و در ساعات مختلف روز متفاوت عمل می‌کند. این موضوع قبلا نیز شناخته شده بود، اما بررسی تازه نشان می‌دهد که تاثیر ساعت زیستی بر بیان ژن‌ها بسیار بیشتر از چیزی است که قبلا تصور می‌شد: چرا که مشخص شده بیان حدود ۸۰ درصد ژن‌ها به ساعت زیستی وابسته است.

بیان ژن (gene expression) چیست؟
بیان ژن فرایندی است که در آن از اطلاعات درون ژن استفاده می‌شود تا یک محصول کاربردی بدست آید. معمولا بیان ژن باعث تولید پروتئین‌ می‌شود و پروتئین‌ها روی عملکرد و فعالیت‌های سلول تاثیر می‌گذارند.

می‌دانیم که بدن ما دارای یک ساعت زیستی است که بسیاری از فرایند‌های فیزیولوژیکی مانند زمان خواب، بیداری و غذا خوردن را مشخص می‌کند.

ساعت زیستی ما تحت تاثیر عوامل محیطی قرار می‌گیرد. عواملی مانند نور، دما و اختلال در برنامه زندگی، مثل هنگامی که در شیفت ۲۴ ساعته هستیم و فرصت خوابیدن پیدا نمی‌کنیم!

این نکته را هم به خوبی می‌دانیم که اختلال در ساعت زیستی می‌تواند منجر به عوارض منفی روی سلامت شود و ریسک ابتلا به بیماری‌های قلبی-عروقی و افسردگی را بالا می‌برد.

تحقیقاتی که تا به حال روی تاثیر ساعت زیستی بر بیان ژن‌ها انجام شده بود، به بررسی این موضوع روی چند بافت محدود در مهره‌داران شب‌زی محدود می‌شد. اما حالا در بررسی تازه، ۶۴ بافت مختلف بابون‌ها (نوعی میمون) در طول شبانه‌روز و هر دو ساعت یک بار، از نظر بیان ژن‌ها مورد بررسی قرار گرفته است.

بر اساس این پژوهش، نقشه‌ای از بیان ژن‌ها رسم گشته. این نقشه کمک می‌کند تا تاثیر اختلال در ساعت زیستی را بر ایجاد بیماری‌هایی مانند افسردگی، بیماری کرون، سرطان یا بیماری‌ قلبی بهتر درک کنیم.

پژوهشگران متوجه شده‌اند که بیان حدود ۸۰ درصد ژن‌ها به ساعت زیستی وابسته است و میزان آن در بافت‌های مختلف متفاوت است.

برای مثال در بافت‌هایی مانند غدد لنفاوی و مغز استخوان تنها حدود ۲۰۰ ژن به صورت ریتمیک بیان می‌شوند، اما کورتکس پره‌فرونتال مغز، بافت تیروئید و عضله گلوتئال بیشتر از دیگر بافت‌ها به تغییرات ساعت زیستی واکنش نشان داده و حدود ۳۰۰۰ ژن در واکنش به ساعت زیستی بیان می‌شوند.

برای مقایسه بهتر، بد نیست بدانید که در نخستی‌ها (شامل میمون‌ها و انسان) حدود ۲۵۰۰۰ ژن وجود دارد و که حدود ۱۱۰۰۰ آنها در تمام بافت‌ها بیان می‌شود.

نکته قابل توجه دیگر این بوده که بیشترین میزان بیان ژن در ساعات ابتدایی صبح و آخر بعد‌ازظهر بوده، و کمترین میزان آن نیز در اواخر شب بوده است.

پژوهشگران می‌گویند نتایج این بررسی به ما کمک می‌کند تا تاثیر بیان ژن‌ها را روی بیماری‌ها بهتر درک کنیم و ضمنا بتوانیم داروهای تجویزی را با دقت بیشتری تنظیم کنیم تا بیشترین تاثیر ممکن را داشته باشند.

تلگرام ایران ام‌دی

همین الان به رایگان مشترک مطالب «ایران MD» شوید

آدرس پست الکترونیک:


۱- از ایمیل شما استفاده تبلیغاتی نخواهد شد
۲- هر زمان که مایل باشید می توانید اشتراک ایمیلی خود را قطع کنید
Delivered by Google FeedBurner

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *